مردم ! خداوند آشوبى را متوجّه شما ساخته است ، هرگز از آن خلاص نخواهيد شد مگر به خاطر پيروى از طاغوتهايتان و پيوستنتان به شياطين هلاك شويد . پس من گذشته را به حساب خدا مىگذارم ولى هر بدى مورد انتظارى شما را فرا مىخواند و هر نوع ستمى بر شما حاكم است ! آنگاه فرمود : اى مردم كوفه ! ديروز تيرى از تيرهاى هدفمند الهى از شما جدا شد تيرى كه به جان دشمنان خدا مىنشست ، مجازات سختى براى تبهكاران قريش بود ، پيوسته گلوهاى آن‌ها را مىفشرد به طورى كه نفسشان را حبس مىكرد ، او هرگز در برابر فرمان خدا سرزنش نشد و نسبت به مال خدا دستبرد نزند ، و در جنگ با دشمنان خدا از دشمن فاصله نگرفت . كتاب خدا ( قرآن ) نتايج كارها و حقوق مسلّم او را مرحمت كرده است ، او را فراخواند پس اجابت كرد ، و او را رهبرى كرد ، او نيز پيروى نمود ، در راه خدا از سرزنش و ملامت ملامت كنندگان باكى نداشت ، پس درود و رحمت خدا بر او باد ! » ، سپس از منبر فرود آمد . پس از سخنان امام عليه السلام معاويه گفت : آيا شتابزده خطا كرد ، يا نزديك بود خطا كند و يا محكم كار راه درست رفت و يا نزديك به صواب بود ؟ ! نمىدانم از سخنرانى حسن عليه السلام چه مىخواستم ! « 1 » 17 - ابن عبدالبرّ از ابن شهاب نقل كرده ، مىگويد : چون معاويه وارد كوفه شد ، موقعى كه حسن‌بن على عليهما السلام كار را به او واگذار كرد ، عمروبن عاص با معاويه صحبت كرد كه حسن‌بن على را فرمان دهد تا

--> ( 1 ) - شرح نهج البلاغه : 16 / 28 .